Bölgenin Sismik Özellikleri
Merkez üssü
Elazığ şehir merkezinin yaklaşık 16 km güneyinde yer alan Sivrice
ilçesinin Çevrimtaş köyü olarak bildirilen depremin, Doğu Anadolu
Fay Hattı’nın Pütürge segmenti
üzerinde gerçekleştiği, sol-yanal atımlı Doğu Anadolu Fay hattında meydana geldiği ve yırtılmanın 50-55
km’lik bir alanda oluştuğu
çeşitli kaynaklarca ifade edilmiştir. Deprem nedeni ile yüzeyde belirgin herhangi bir fay kırılması
gözlenmemiş olup bazı uzak algılama yöntemleri ile çalışan
araştırmacıların ifade ettiklerine göre 50 santimetreye yakın bir yer
değiştirmenin meydana gelmiş olabileceği belirtilmiştir (Aksoy, 2020).
Depreme ait yapılan moment tensör çözümüne ait bilgilere Tablo 2.1’de
yer verilmiştir (AFAD-2, 2020).
Tablo 2.1 – 24 Ocak
2020 tarihli Elazığ-Sivrice Depremi’ne ait Moment Tensör Çözümü (AFAD-2, 2020)
Bölgenin sismolojisi incelendiğinde, Doğu Anadolu’da Neotektonik dönemin yaklaşık 12 milyon yıl
önce Arap Levhası ile Anadolu
Plakacığı’nın çarpışması sonrasında gelişen kuzey-
güney yönlü sıkışma
rejimi ile ilişkilendirildiği görülmektedir. Arap Levhası’nın Avrasya
Levhası’nın altına dalarken yaklaşık doğu-batı doğrultulu bir kenet kuşağının oluşumuna neden olduğu bilinmektedir (Şekil 2.1).
Bölgenin ayrıntılı olarak jeolojik yapısı incelendiğinde, Karlıova-Antakya arasında değişik
özellikte birbirlerini tamamlayan birden fazla sol yönlü doğrultu atımlı
faydan oluşan bir bölge olduğu görülecektir. Bu bölge Doğu Anadolu Fay
Zonu (DAFZ) olarak adlandırılmıştır (Arpat ve Şaroğlu, 1972). DAFZ’nin
oluşum yaşı ve fay boyunca gelişen yanal ötelenme değerleri arasında var
olan ilişkiler göz önünde bulundurulduğunda, fayın yıllık
kayma hızı 7.9±0.3 mm/yıl
olarak hesaplanmıştır. Bu kayma hızı özellikle DAFZ’nin Karlıova-Sincik
arasındaki bölümü için geçerlidir (Herece, 2008). DAFZ’nin Palu güneyi-Hazar Gölü-Sivrice-Keferdiz-Şiro
çayı vadisi-Sincik
arasında uzanan yaklaşık 145 km uzunlukta K60D genel gidişli bölüm,
Palu-Sincik segmenti olarak adlandırılmıştır (Şaroğlu ve diğerleri,
1987). DAFZ, Palu ilçesi Güney batısında, Murat Nehri’nin 11 km’lik bölümü boyunca belirgin olarak izlenir. Murat nehrinin taşkın yataklarında izlenmeyen fay, Gümüşkaynak-Hazar
Gölü arasında tekrar belirginleşir. Hazar
Gölü’nü kuzey ve
güneyden sınırlayan fay, göl tarafları aşağıda olacak şekilde normal
eğim atım bileşeni kazanır. Fay, Fırat nehri boyunca yer yer sol yönlü
ötelenmeler gösterir.
Şekil 2.2’de 50
yılda aşılma olasılığı %10 olan depremlere ait yer hareketi ivme
değerleri aktif fay hatları ile birlikte aynı harita üzerinde gösterilmiştir. Deprem yer hareketinden görüleceği
üzere fay hattı
üzerinde en küçüğü 0.4 g ve en büyüğü 0.8 g olarak belirtilen ivme
değerleri yer almaktadır. Şekil 2.3’te ise Elazığ ve depremin merkez
üssü olan Sivrice ilçesine ait fay hatları ve üretecekleri potansiyel
yer ivmesi değerleri yer almaktadır. Haritadan görüleceği üzere Sivrice
ilçesi Doğu Anadolu Fay Hattı’nın Pütürge segmenti üzerinde
bulunmaktadır. Pütürge segmentinin 1900 ila 2019 yıllarında ürettiği
büyüklüğü 4 ve üzeri olan yer hareketlerine ait görsele Şekil 2.4’te yer
verilmiştir. Bölgeye ait tarih boyunca meydana gelen orta ve büyük
şiddetli depremlere ait görsel ise Şekil 2.5’te yer almaktadır.
AFAD-1 (2020) tarafından olasılık hesapları dikkate alınarak çizilen
Deprem Tehlikesi Haritasına göre Elazığ il merkezinin ortalama olarak
0.40 g kadarlık bir yer ivme hareketine maruz kalacağı öngörülmektedir. Haritaya göre depremin meydana geldiği
Elazığ’ın Sivrice ilçesinde ise yer hareketi değeri 0.63 g, depremin
yıkıcı etkilerinin gözlemlendiği Malatya’nın Doğanyol ilçesinde ise aynı
yer ivme hareketi yaklaşık olarak 0.65 g olarak hesaplanmıştır (Şekil
2.6). 24 Ocak 2020 Elazığ-Sivrice depremi, dış merkez mesafesi 50 km
içerisinde yer alan 5 adet kuvvetli yer hareketi ölçer kayıt istasyonu
tarafından ölçülmüştür. AFAD-2 (2020) verilerine göre, Elazığ ilinde
bulunan ve depremin merkezine 24 km’lik en yakın mesafede yer alan 2308
kodlu istasyonda Doğu-Batı
doğrultusunda
ölçülen maksimum yer ivmesi
yaklaşık 0.3 g olarak ölçülmüştür. Bu değerler, yürürlükte olan Türkiye
Deprem Tehlike Haritası’nda verilen değerlerden daha düşüktür.
Elazığ ili çevresinde geçmişte de yıkıcı özellikli depremler meydan
gelmiştir. AFAD-1 (2020) kaynaklarına göre hazırlanan Tablo 2.2’de
verilen bilgiler, aletsel dönemde (1900 ve sonrası)
meydana gelen M = 5
ve üzeri büyüklüklere sahip depremlere aittir.
